Zgodnie z Konwencją Ramsarską mokradła to bardzo szeroka kategoria terenów. Obejmuje nie tylko bagna i torfowiska, ale również rzeki, doliny rzeczne, jeziora, starorzecza, podmokłe lasy czy śródleśne oczka wodne. To właśnie one decydują o tym, jak długo woda pozostaje w krajobrazie i w jakim tempie odpływa po opadach.

W warunkach coraz częstszych susz przeplatanych intensywnymi deszczami mokradła działają jak naturalna gąbka:

• zatrzymują wodę wtedy, gdy jest jej nadmiar,
• stopniowo oddają ją w okresach suchych,
• stabilizują warunki siedliskowe w lasach.

Wielkopolska potrzebuje wody

Wielkopolska należy do regionów o najniższych opadach w kraju, a jednocześnie w pespektywie ostatnich lat doświadcza coraz częstszych fal upałów. Skutkiem są przesuszone gleby, obniżanie się poziomu wód gruntowych oraz większa podatność lasów na pożary.

Dobrze uwilgotnione mokradła:

• poprawiają uwilgotnienie siedlisk leśnych,
• wspierają naturalną odporność drzewostanów,
• sprzyjają stabilności lokalnych ekosystemów,
• wpływają na mikroklimat – obniżając temperaturę powietrza w upalne dni.

Co robią leśnicy?

Lasy Państwowe od lat realizują działania związane z małą retencją leśną oraz odtwarzaniem naturalnych warunków wodnych. W Nadleśnictwach RDLP w Poznaniu prowadzone są projekty polegające na m.in.:

• budowie i odbudowie zastawek, progów i innych urządzeń piętrzących wodę,
• spowalnianie odpływu wody w dawnych systemach odwadniających,
• odtwarzanie śródleśnych mokradeł i torfowisk, które dodatkowo są olbrzymim magaznym CO2.

W ostatnich latach 16 nadleśnictw z terenu RDLP w Poznaniu zrealizowało kilkuletni projekt renaturyzacji mokradeł na terenach leśnych, którego celem było przywracanie naturalnych procesów wodnych w tych obszarach oraz poprawa ich odporności na zmiany klimatu. Wraz z 3 edycjami projektu Małej Retencji Nizinnej pozwoli on zgromadzić 2 mln metrów sześciennych wody, czyli 769 basenów olimpijskich. 

Działania te są uzupełnieniem szerzej prowadzonych projektów retencyjnych w innych regionach kraju, w tym także w obszarach górskich.

Dlaczego to ważne dla Wielkopolski?

Zdrowe, uwilgotnione lasy to:

• mniejsze ryzyko pożarów,
• bezpieczniejsze warunki wypoczynku,
• bardziej trwałe lasy,
• lepsza ochrona i dostęp do zasobów wodnych.

Mokradła nie są więc niedostępnym i oddalonym od nas terenem, lecz elementem naturalnego systemu naczyń połączonych, który wpływa na jakość życia w regionie.

Jak każdy z nas może wspierać mokradła?

Ochrona zasobów wodnych zaczyna się także poza mokradłami, w naszych codziennych wyborach. Warto pamiętać, że oszczędzanie wody i ograniczanie tzw. śladu wodnego ma bezpośredni związek z kondycją mokradeł, rzek i ekosystemów wodnych.

Proste działania, które mają znaczenie:

• zakręcanie wody podczas mycia zębów,
• korzystanie ze spłuczek z małą komorą,
• wybieranie krótszego prysznica zamiast kąpieli w wannie,
• ograniczanie marnowania żywności,
• wybieranie lokalnych produktów – ich transport i produkcja często wymagają mniejszego zużycia wody.

Wyprodukowanie kilograma poznańskich pyr zużywa prawie 300 litrów wody!

W miastach coraz większą rolę odgrywa także błękitno-zielona infrastruktura: ogrody deszczowe, zielone dachy czy zagospodarowanie wody opadowej. Takie rozwiązania pozwalają zatrzymać wodę po ulewach, stopniowo ją odparować i obniżyć temperaturę otoczenia.

Wiedza, która pomaga chronić

Wsparciem dla mokradeł jest także lepsze zrozumienie ich roli i znaczenia. Choć często kojarzone są jedynie z trudnym terenem lub nadmiarem wody, to mokradła należą do najbardziej złożonych i cennych ekosystemów zarówno przyrodniczo, jak i kulturowo.

To właśnie z dolin rzecznych, bagien i terenów podmokłych wywodzi się wiele lokalnych nazw, dawnych zajęć i tradycji związanych z gospodarowaniem wodą. Mokradła były przez wieki naturalnym zapleczem surowcowym, miejscem wypasu, rybołówstwa i regulacji stosunków wodnych w krajobrazie.

Dziś są również ostoją wielu gatunków roślin i zwierząt, w tym ptaków, płazów i owadów, które coraz trudniej znaleźć w przekształconym krajobrazie rolniczym i miejskim. Poznawanie mokradeł podczas spacerów, wycieczek edukacyjnych czy poprzez dostępne materiały przyrodnicze pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego ich ochrona i odtwarzanie ma sens.

Świadomy odbiorca łatwiej dostrzega wartość działań prowadzonych w lasach i krajobrazie wodnym, a nasza wiedza staje się naturalnym wsparciem dla ochrony mokradeł.

Mokradła – wspólna sprawa

Światowy Dzień Mokradeł to dobra okazja, by spojrzeć na las i krajobraz wodny jako system naczyń połączonych. Działania leśników, samorządów i codzienne wybory mieszkańców razem wpływają na to, jak długo woda pozostaje w Wielkopolsce i jak poradzimy sobie z jej niedoborem.

Polecamy również film Lasów Państwowych poświęcony lasom bagiennym: